جمعه 16 اسفند 1398 مصادف با سال روز تولد جلال ذوالفنون (نوازنده سه تار و آهنگساز)

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

جلال ذوالفنون (۱۶ اسفند ۱۳۱۶ – ۲۸ اسفند ۱۳۹۰) موسیقی‌دان، ردیف‌دان و نوازندهٔ برجسته سه‌تار اهل ایران

جلال ذوالفنون به سال ۱۳۱۶ شمسی در شهر آباده، میان مردمان خونگرم و مهمان دوست جنوب، دیده به جهان گشود. زخمه های سه تار پدرش، که از عاشقان موسیقی اصیل ایرانی است و نغمه های دلنشین ویلن برادرش، محمود ذوالفنون، از بدو تولد وی نوازشگر گوش و جلادهنده روح حساس او بود و همین امر موجب گردید تا جلال در سن ده سالگی به فراگیری موسیقی روی آورد. وی که تحت تأثیر پدر هنرمندش قرار داشت، علاقه زیادی به نواختن سه تار داشت و موسیقی را با این ساز آغاز کرد و پس از مدتی در هنرستان ملی موسیقی ثبت نام نمود تا موسیقی را با اصول علمی بیاموزد. ولی چون در هنرستان به سه تار اهمیت چندانی نمی دادند، دلسرد شده و مدتی را روی ساز دیگر گذراند تا اینکه پس از مدتی تصمیم می گیرد به جای سه تار، تار را جهت آموزش و نواختن انتخاب نماید و با تمرین و نواختن این ساز، متوجه میشود که می تواند ویلن را هم تمرین کند و استعداد نواختن آن را دارد لذا نزد برادرش که استاد ویلن بود شروع به فراگیری این ساز را می نماید. برادرش که استعداد و علاقه وی را می بیند او را به شاگردی می پذیرد ولی جلال برای دل خود نیز گهگاهی سه تار می نواخت و استاد هنرستان، موسی خان معروفی نیز در زمينه تكنيك سه تار هر وقت فرصت می یافت راهنمایی هایی به او می کرد.

جلال مدت هشت سالی که در هنرستان بود، تار، سه تار و ویلن را در در کنار هم آموخت. و پس از پایان دوره هنرستان به استخدام اداره هنرهای زیبا که بعداً به وزارت فرهنگ و هنر و وزارت آموزش عالی تبدیل شد درمی آید و در کادرآموزشی آن سازمان به تدریس موسیقی مشغول شد. چندی بعد که رشته موسیقی در دانشگاه تهران دائر شد به دانشگاه رفته و در آنجا که آموزش به صورت سنتی یعنی سینه به سینه بود با مرحوم «نورعلی خان برومند» و دکتر داریوش صفوت که استادان دانشگاه بودند آشنا و نحوه کار ایشان باعث گردید که برداشت تازه یی از ئموسیقی ایرانی بنماید. در این زمان بود که جلال متوجه می شود موسیقی ایرانی را می تواند با حالتهای خاص خود و به نحوی که تا حدی مورد پسند اهل فن و اساتید باشد اجرا کند و چون تار و ویلن را زبان گویایی برای بیان احساس خود نمی دید لذا از سال ۱۳۴۶ کار خود را روی سه تار متمرکز می کند و خودش در این باره می گوید: «سه تار سازی است خوش صدا و دلنشین و از نظر نوازنده نیز سازی است کامل، با وفا و فرمانبردار».

از این به بعد تمام فکر و حواس وی دنبال سه تار و نواختن بود و هر امکانی را که به دست می آورد برای پیشبرد این ساز به کار گرفت. از نوارهای مرحوم «صبا» و مرحوم «ارسلان خان در گاهی» استفاده کرد و از راهنمایی های ارزشمند دکتر داریوش صفوت» نیز بهره فراوان برد.

پس از اتمام دانشگاه، همکاری خود را با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی که در واقع مکمل موسیقی دانشگاه تهران بود شرو ع نمود. ضمنا در دانشگاه، موسیقی ایرانی را تدریس کرد. جلال ذوالفنون در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی از راهنمایی های مرحوم «یوسف فروتن» و مرحوم «سعید هرمزی» که از نوازندگان قدیمی سه تار بودند و هر يك چند صباحی در مرکز نامبرده تدریس می کردند استفاده کرده و در آن مرکز به کار تحقیق و تدریس موسیقی ایرانی مشغول می گردد و به منظور ارائه موسیقی ایرانی در خارج از کشور، سفرهایی به ممالك: اروپایی و ژاپن می کند و با هنرمندان بزرگی آشنا می شود که از لحاظ گسترش هنری، برای وی مغتنم واقع می گردد.

جلال ذوالفنون، رفته رفته متوجه می شود که در میان سازهای ایرانی، سه تار ارزش والایی دارد و این ارزش را باید کشف کرد و به کار گرفت و این که موسیقی سازهای دیگر روی این ساز نواخته شود کافی نیست بلکه موسیقی سازهای دیگر را باید به زبان سه تار ترجمه نموده و بعد روی سه تار آورد و این امر را به گونه یی انجام داد که در خور ارزش والای این ساز باشد.

جلال معتقد است: در زمینه فراگیری موسیقی ایرانی به یکی دو استاد نباید اكتفا کرد بلکه باید هرجا که از موسیقی ایرانی خبری هست سری زد و توشه یی برگرفت تا شخصیت هنری رشد کند و بال و پر بگیرد و بتواند پرواز کند و در چنین شرایطی است که می توان اثر قابل توجهی بوجود آورد و در واقع از مرحله ابتدایی هنر به مرحله تحقیق و خلاقیت رسید“. کار جلال ذوالفنون، در موسیقی بیشتر در زمینه تدریس و تحقیق بوده و قدمهای با ارزشی در این زمینه که نتیجه تجربیات چندین ساله وی در رشته موسیقی سنتی ایران است برداشته و آنها را تدوین و آماده چاپ نموده و امیدوار است در راه زنده نگهداشتن موسیقی اصیل ایرانی قدم مؤثری باشد.

تألیفات:

۱- آنالیز و بررسی قطعاتی از درویش خان، (به مناسبت پایان نامه دوره لیسانس).

۲- آموزش موسیقی ایرانی بر اساس تكنيك سه تار در چهار جلد، همراه با نوار، این کتاب از نظر محتوای چکیده یی است از موسیقی ایرانی که سعی شده است از نظر آموزش، پاسخگوی نیاز هنرجویان موسیقی ایرانی باشد.

٣- مقاله های پراکنده یی در زمینه سه تار و بررسی موسیقی ایرانی از نظر تاریخی و اجتماعی

آلبوم موسیقی:

  • «دانه‌های مروارید» ۱۳۵۷
  • «گل صد برگ» با صدای: شهرام ناظری ۱۳۶۰
  • «آتشی در نیستان» با صدای: شهرام ناظری ۱۳۶۷
  • «موسی و شبان» با صدای: شهرام ناظری 

      و ….

منبع:

نصیری فر، حبیب الله (1383)، مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، انتشارات نگاه، ج.1، چاپ هفتم، ص. 121 123.

 

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.