موسیقی بختیاری

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

موسیقی بختیاری 

ایل بختیاری از بزرگترین قوم‌های کوچ‌رو در ایران است. آنها در منطقه‌ی نسبتاً وسیعی در جنوب‌غربی ایران روزگار خود را سپری می‌کنند. پراکندگی اقوام بختیاری جنوب‌غربی ایران را می‌توان در دو استان‌چهار محال و بختیاری و کهکیلویه و بویراحمد، که محل سکونت عمده‌ی ایل‌های بختیاری می‌باشند، همچنین در بخش‌هایی از استان‌های اصفهان، فارس، لرستان و خوزستان مشاهده کرد. با توجه به اینکه بخش‌هایی از استان کهکیلویه و بویراحمد و استان فارس مسیر مشترک کوچ برای دو ایل بختیاری و قشقایی بوده است، موسیقی این دو ایل در مناطق نام برده شده تأثیرات متقابلی بر یکدیگر گذاشته‌اند. موسیقی نواحی غربی منطقه‌ی بختیاری نیز تا حدودی از موسیقی لری و لکی متاثر شده است. با این همه موسیقی ایل بختیاری کلیت منسجمی را داراست که بر روی بیشتر موسیقی‌های موجود در اطراف خود تأثیر گذاشته است. کرنا، سرنا، نی، کمانچه، نقاره و دهل از سازهای موجود در موسیقی بختیاری‌ها است. نوازندگان بختیاری را غالباً توشمال می‌نامند. اگرچه توشمال از لحاظ لغوی به معنی بزرگ ایل می‌باشد اما در بعضی مناطق بختیاری ظاهراً توشمال‌ها در جایگاه پایینی قرار می‌گیرند، این در حالی است که تقریباً هیچ مراسم و آیینی بدون حضور توشمال‌ها امکان‌پذیر نمی‌باشد. بخش عمده‌ای از فرهنگ و موسیقی بختیاری توسط توشمال‌ها حفظ شده است و نسل به نسل تداوم یافته است. آنها به غیر از نوازندگی به کارهای دیگری نظیر کشیدن دندان، آرایشگری و ختنه‌کردن برای امرا معاش خود می‌پردازند. هر طایفه و تیره‌ای برای خود توشمال‌های مخصوص دارد اما دادن دختر به توشمال‌ها مرسوم نیست و آنها غالبا در درون اعضای کوچک خود ازدواج می‌کنند. علاوه بر توشمال گاهی واژه‌های دیگری نظیر مطرب، لوطی، خطیر، مهتر، میرشکال برای نوازندگان به کار برده می‌شود. اصطلاح چکیده‌کار و چسبیده‌کار به همان معنی که در شمال خراسان درباره‌نوازندگان به کار برده می‌شود، در موسیقی بختیاری نیز مرسوم است. چکیده‌کار در چهارمحال و بختیاری به نوازنده‌ای اطلاق می‌شود که نوازندگی را نسل در نسل از پدرانش به ارث برده است، اما چسبیده‌کار نوازنده‌ای است که به میل خود به موسیقی جذب شده‌اند و آن را از پدرانشان به ارث نبرده‌اند. موسیقی بختیاری را می‌توان در شادی، عزا و هنگام کار شنید. همچنین نوعی از موسیقی حماسی نیز در میان آنها رایج است. در مراسم شادی و عروسی‌ها موسیقی درکنار حرکات چوبی، سه‌پا، پنج‌پا، دستمال‌بازی، رقص مجسمه قرار می‌گیرد. نوعی دیگر از موسیقی برای چوب و ترکه بازی مردانه وجود دارد که بسیار با نمونه‌های قشقایی مشابه است و اتفاقا هم در میان بختیاری‌ها و هم در بین قشقایی‌ها به جنگ‌نامه معروف هستند. زنان و دخترانِ توشمال نیز ترانه‌هایی را در مراسم شادی می‌خوانند و دیگران آنان را همراهی می‌کنند. واسونک‌ها، اِلمان اِلمان، شیرین شیرین، آهای پل و سرو بخشی از این ترانه‌ها هستند. موسیقی عزاداری در قوم بختیاری« چَمر» نامیده می‌شود. چَمرها به دو بخش تقسیم می‌شوند: ۱. مراسم کُتل و ۲. گاگِریوخوانی. در « مراسم کُتل» اسب متوفا را سیاه‌پوش می‌کنند، تفنگ و سایر لوازم جنگی را به آن می‌آویزند. اسب را به آرامی در میدانگاهی به گردش در می‌آورند و مردان و زنان با پای برهنه به دنبال کُتل راه می‌افتند و گریه و زاری می‌کنند. تمام این مراسم با موسیقی کرنا و دهل همراهی می‌شود. موسیقی این مراسم مشخصا « آواز چپی» نام دارد و به آن وارونه‌نوازی نیز می‌گویند. گاگِریو ( یا گوگِریو) به معنای « بگو، بخوان و گریه کن» می‌باشد. این موسیقی غمناک و عجیبی است که به مرثیه و شرح دلاوری‌ها و رشادت‌های متوفا می‌پردازد و توسط بانویی تکخوان و گروه همخوان به تناوب مبادله می‌شود. مرگ هر فرد در هر سن و جایگاه اجتماعی سوگنامه‌ی خاص خود را دارد. موسیقی کار در ایل بختیاری به مناسبات زندگی کشاورزی و دامداری مرتبط می‌شود. مَشک‌زنی، برنج‌کوبی، خرمن‌کوبی ( که هُله‌هِی نام دارد)، سَرِکوهی که آوازهای مراسم شکار است، هِی بَربَره که آوازهای چوپانی در فصل بهار است را می‌توان از انواع موسیقی کار دانست. مهم‌ترین نوع موسیقی حماسی در میان بختیاری‌ها قطعا شاهنامه‌خوانی است. شاهنامه‌خوانی را گاه جنگ هفت لشکر می‌نامند و در گذشته قبل از آغاز جنگ تا نیمه‌های شب به آوازهای شاهنامه‌خوانی می‌پراختند. علاوه بر شاهنامه‌خوانی و اشعاری درباره‌ی پهلوانان باستانی، اتفاقات مربوط به فتح تهران در دوره‌ی مشروطه و پس از آن درگیری عشایر با رضاشاه دستمایه‌ای خلقِ منظومه‌هایی برای افتخارات و سلحشوری‌های قهرمانان بختیاری شد. سردار اسعد بختیاری، شیرعلی مردون، بی‌بی مریم از جمله قهرمان معاصر ایل بختیاری محسوب می‌شوند که در موسیقی بختیاری نیز قطعاتی به آنان اختصاص داده شده است. نواختن کمانچه نیز در میان بختیاری‌ها مرسوم است، هر چند که رواج کمانچه در میان بختیاری‌ها را پدیده‌ای نسبتاً متاخر دانسته‌اند که در استان‌های چهارمحال و بختیاری و کهکیلویه و بویراحمد رخ داده است.

منبع: مجموعه منتشر شده موسیقی نواحی، سایت انجمن موسیقی ایران.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.