چهارشنبه 14 آبان 1399مصادف با سال روز تولد فریدون ناصری (آهنگساز و رهبر ارکستر) و فضل اله توکل (نوازنده سنتور) – موزه موسیقی ایران
توکل/ناصری

چهارشنبه 14 آبان 1399مصادف با سال روز تولد فریدون ناصری (آهنگساز و رهبر ارکستر) و فضل اله توکل (نوازنده سنتور)

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

فریدون ناصری ( 14 آبان 1309 – 1384) آهنگساز و رهبر ارکستر 

فریدون ناصری، یکی از شاگردان با استعداد و هنرمند «هنرستان عالی موسیقی» است که بسیار خوب در این مؤسسه عالی رشد و نمو کرد و زحمات استادانش را به حق پاسخی شایسته داد. وی به سال ۱۳۰۹ شمسی در تهران متولد شد و پدرش از افسران ارتش بود که مردی بسیار در کار، مقرراتی و سخت گیر و انضباطی بود ولی خیلی حساس و خوش قلب و هنر دوست بود و همین امر موجب دو ستی او با هنرمندانی مثل: ابو الحسن صبا ، حبیب سماعی، وزیری تبار، نورعلی برومند، مجید و حمید وفادار ، مهدی خالدی، حسین تهرانی، حسین قوامی و… بود و منزلش محل رفت و آمد این هنرمندان و همنشینی با ایشان بود. فریدون که کودکی بیش نبود اغلب با شیطنت ها و بازی گوشی های خود موجب ناخرسندی پدرش می شد و از طرفی در مدرسه درس نمی خواند و نمرات بسیار بدی از معلمین می گرفت ولی همین طفل شیطان و گریز پا از مدرسه و درس وقتی که مجلس شعر و موسیقی برپا می گشت و این هنرمندان از دیوان شعرا اشعاری را انتخاب و همراه با صدای خوش خوانندگان حاضر در مجلس گوشه هایی را از موسیقی ملی را برای خود به اجرا در می آوردند، وی سراپا گوش می شد و دیگر اثری از شیطنت در او نبود، این عمل موجب شد تا این استادان موسیقی ایران به سرهنگ ناصری می گویند: «علی بابا فریدون به موسیقی علاقه یی شدید دارد وی را به مدرسه موسیقی ببرید تا در آنجا تحصیل کند»، پدر که علاقه فرزند را به موسیقی می بیند با توصیه دوستان نام وی را در این مدرسه ثبت می کند.
فریدون ناصری در سال پنجم دبستان درس می خواند که وارد هنرستان عالی موسیقی شد، محل این مدرسه در کوچه خندان بود و در آن زمان نوبت دوم ریاست مرحوم استاد علینقی خان وزیری و نظامت مدرسه با مرحوم علیمحمد خادم میثاق بود، این مدرسه علاوه بر تعلیم موسیقی، تمام دروس دبستان و دبیرستان ها را نیز داشت که باید شاگردان می خواندند و امتحان می دادند، ناصری در این مدرسه علاوه بر موسیقی، دروس دبیرستانی را می خواند و امتحان می داد و شاگردی که در بیرون هنرستان دو سال، دو سال رفوزه می شد در اینجا با نمرات عالی هر سال قبول می شد. پس از چندی محل هنرستان به کوچه ارفع آمد و شادروان روح الله خالقی شد مسئول هنرستان و يك سال پس از ایشان پرویز محمود آمد که روبيك گریگوریان سمت ناظم هنرستان را عهده دار بود، ناصری هر سال يك ساز تمرین کرد و نواخت و سازهای مختلف را آزمایش کرد ولی خیلی زود دلش را می زد و وی را اغنا نمی کرد، تا این که باغچه بان ناصحی به ایران آمد و کلاس آرمونی در هنرستان افتتاح شد، وی که در این زمان سال سوم متوسطه بود نزد باغچه بان رفت و کلاس آهنگسازی را دید و هر سال با نمرات عالی تا دریافت دیپلم قبول می شود باید گفت که ناصری کار آهنگسازی را مدیون باغچه بان است.
فریدون ناصری ضمن کار آهنگسازی نزد باغچه بان با هوشنگ استوار که در بلژیک تحصیل موسیقی کرده و دوره کنسرواتوار بروکسل را دیده بود آشنا می شود و این آشنایی و رفافت موجب می شود تا نامه یی استوار به بلژيك نوشت و وسيلة مسافرت ناصری به این کشور و آشنایی با «آندره سوری» استاد بزرگ و موسیقیدان ورزیده اروپایی گردد و او بسیار نیاموخته ها را از «آندره سوری» آموخت و چنان از خود استعدادی بروز داد و پیشرفت کرد که دوستی صمیمانه یی بین وی و استاد به وجود آمد. به طوری که «سوری» غیر از کلاس عمومی به این شاگرد ساعی و خوب به طور خصوصی درس می داد و بعد از چندی ارکستر هفت نفری درست کرد که کارهای مدرن دیگر آهنگسازان جهان را اجرا می کردند، اولین برنامه را ناصری با این گروه در رادیو بروکسل اجرا کرد که نوازنده ضربی بود سپس در شهرهای مختلف بلژيك، هلند، سوئد، نروژ و دانمارك برنامه هایی اجرا می کنند. فریدون ناصری نزديك شش سال در بلژیک بود که متأسفانه پدرش، در تهران دار فانی را وداع گفت و او به ایران باز می گردد.
وی در اواخر سال ۱۳۴۲ با فعالیت در فرهنگ و هنر، کار هنری خود را به مستمر و سازنده در ایران شروع کرد و مدت هفت هفته در آرشیو موسیقی ملی کار کرد، سپس در سال ۱۳۴۳ به رادیو رفت و عضو رسمی شورای موسیقی رادیو گردید و در این اداره، مسئولیت آرشیو موسیقی غربی را نیز عهده دار شد، سپس با مرتضی حنانه مشترکاً ارکستر فارابی را اداره کرد و پس از چندی که تغییراتی در رادیو داده شد و ارکسترها بزرگ شدند وی قطعاتی نیز برای این ارکسترها نوشت. سپس از ارکسترهای: «باربد» و «نكيسا» یاد کرد که ناصری مسئول ارکستر «باربد» و کسروی مسئول ارکستر «نکیسا» می شوند تا این که رادیو و تلویزیون در هم ادغام می شوند و او مسئول چك موسیقی شبكه يك می شود و در ضمن این مدت وی پنج موسیقی كلاسيك تا مدرن، گام با گام با موسیقی، موسیقی قرن، موسیقی ملل که وی هم نویسنده بود، هم گوینده و خلاصه همه کاره بود. تا سال ۱۳۵۷ که کار و همکاری اش با رادیو ادامه داشت.
اولین آهنگی را که وی ساخت سال اول متوسطه بود که مرحوم داریوش رفیعی در فیلم خوانده بود و از ساخته های سردار ساکر کارگردان سینمای ایران و هند بود ولی آهنگسازی به طور جدی را با فیلم «ستارخان» از ساخته های علی حاتمی شروع کرد سپس برای سریال تلویزیونی «مثنوی معنوی» از ساخته های همین کارگردان، «زنبورک» از فرخ غفاری، «حسن سياه» از پرویز اصانلو، «فصل خون» از حبیب کاوش، «محکومین»، «تاریخ ساز ان» از هادی صابر، «کفش های میرزا نوروز» از محمد متوسلانی، «آن سوی مه»، «ناخدا خورشید» از ناصر تقوایی و «جنگل بان»، «سفر غریب»، «خانه یی مثل شهر»، «ردپایی بر شن» سریال تلویزیونی «خانه در انتظار » «پنجره»، «هی جو» و «ای ایران» را آهنگ ساخت. وی کارهای بسیاری در رادیو انجام داده که نیمه کاره مانده مثل: «میترا»، «رقص کوهستان»، «لالایی» و… ناصری کتابی درباره موسیقی نوشته که عنوان آن اصطلاحات جهانی و لغات رایج ایتالیایی» در موسیقی می باشد.
منبع: نصیری فر، حبیب الله (1383). مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، موسسه انتشارات نگاه، ج.1، چاپ هفتم، ص. 202 – 205.
 …………

فضل اله توکل ( 14 آبان 1321 –     ) نوازنده سنتور

فضل اله توکل در چهاردهم آبان ماه سال ۱۳۲۱ در هفت ماهگی چشم به جهان گشود. همین هفت ماهه به دنیا آمدن وی، موجب گشته بود که برای یادگیری دروس مدرسه و فراگیری ساز و ردیف های موسیقی عجله به خرج دهد و همیشه معلمین و استادان که از این موضوع با خبر بودند می گفتند فلانی هفت ماهه به دنیا آمده تقصیری ندارد. پدر فضل اله که افسر ارتش بود جهت مأموریت اداری عازم شیراز می گردد و فضل اله را که طفلی بیش نبود همراه خود و سایر اعضای خانواده به این شهر می برد، وی تحصیلات ابتدایی را در شیراز به پایان رسانید. پس از پایان ماموریت پدر همراه او به تهران می آید و در دبیرستان مروی جهت ادامه تحصیل ثبت نام می نماید، پس از پایان تحصیلات متوسطه عازم انگلستان شده و در رشته اقتصاد از دانشگاه کمبریج فوق اليسانس دریافت می کند سپس به وسیله مکاتبه با دانشگاه تهران لیسانس ادبی دریافت می کند که همین تحصیلات در سطح بالا موجب گشت وی هنرمندی آگاه گردد. منزل پدر و پدر بزرگ فضل اله توکل محفل هنرمندان بزرگ آن زمان مانند: مرتضی محجوبی، حسین تهرانی و غیره… بود و همین امر موجب گشت تا وی ابتدا به نواختن ضرب علاقمند شود و پدرش برای او ضربی تهیه کرد و حدود شش سال داشت که نزد استاد بزرگ ضرب ایران تهرانی مشغول فراگیری نواختن ضرب گردید و چون پس از چندی استعدادش مورد تأیید شادروان حسین تهرانی قرار می گیرد پدرش در کنار آموزش ریتم، بنا به توصیه استاد محجوبی سنتوری برای وی تهیه می کند تا او از نواختن این ساز نیز تجربیات خود را تکمیل نماید. و پس از آن به فراگیری پیانو بپردازد. آن شبی که سنتور به دست فضل اله میرسد خودش می گوید: «تا صبح خواب به چشمانم راه نیافت و هر چند ساعت از روی تختخوابم بلند میشدم و سنتور را از زیر تخت بیرون آورده و آن را بوسیده و نوازشش می کردم و دوباره زیر تخت قرار میدادم».
به هر حال فضل اله توکل، ابتدا تعلیم و آموزش سنتور را نزد معلم موسیقی مدرسه خود به نام آقای «خائفی» شروع می کند و پس از فراگیری مقدمات کار، دوباره پدرش به شیراز جهت مأموریت اداری منتقل می گردد و وی ناچار همراه خانواده به این شهر شعر و موسیقی و هنر میرود و در همین شهر بود که با مرد با ذوق و هنرمندی به نام آقای «بهادر نوذری» که در موسیقی ایرانی و شناخت آن اطلاع کافی داشت، ردیفها را می آموزد.
بهادر نوذری که شوهر همشیره فضل اله توکل است برای پیشبرد وی زحمات فراوانی متحمل گشت که این مورد تایید خود توکل نیز هست. توکل که همیشه یکی از شنونده های ثابت برنامه های موسیقی سنتی ایران بود به ساز استاد رضا ورزنده علاقمند شده و تحت تاثیر نحوه نوازندگی وی قرار گرفته و سعی می نماید که سبك نواختن او را دنبال کند. در همین دوران پدرش مجددا به تهران منتقل شده و دوباره منزل پدر محفل انس هنرمندان بزرگ و سرشناس می گردد. روزی که شادروان مرتضی محجوبی برای دیدن پدرش به منزل آنها آمده بود به استاد ارجمند علی تجویدی معرفی می شود و از آن پس مدت هشت سال هم افتخار شاگردی آقای تجویدی نصیبش می گردد و در این مدت استاد، ساعت های متمادی به این شاگرد در ابتدای راه، ردیفها و ویولون را می آموختند. سپس توسط علی تجویدی به محضر استادان دیگری نظیر: روح اله خالقی، نورعلی خان برومند، غلامحسین بنان معرفی و مدت پنج سال نیز نزد ایشان مشغول فراگیری و کسب فیض می گردد، سپس در کلاسهای شبانه هنرستان موسیقی ملی نام نویسی کرده و دوره این هنرستان را به پایان می برد و همیشه خود را يك طلبه میداند و ادعایی ندارد.
فضل اله تو کل در سال ۱۳۳۸ اولین برنامه خود را در برنامه گلهای صحرایی شماره ۵ همراه امیر ناصر افتتاح اجراء نمود و پس از آن برگ سبز شماره ۶۵ و در بسیاری از برنامه های گلها شرکت می نماید و در ارکستر شماره ۲ که به سرپرستی استاد علی تجویدی اداره می شد شرکت داشته است. همکاری وی با رادیو تا سال ۱۳۴۰ ادامه داشته و از این تاریخ تا سال ۱۳۴۵ ارتباط او با رادیو قطع می شود ولی در سال ۱۳۴۵ مجددا بنا به دعوت استاد حبیب اله بدیعی، برای همکاری با رادیو دعوت می شود و همکاری مجدد خود را آغاز نماید و در سال ۱۳۴۷ نیز به تلویزیون راه می یابد که همراه فرهنگ شریف به کار خود ادامه می دهد. وی در آهنگسازی نیز آثاری دارد که بیشتر اشعار آنها را خود ساخته است و بقیه را شعر ایی مانند: بیژن ترقی، تورج نگهبان و معینی کرمانشاهی سروده اند. تاکنون حدود چهل آهنگ توکل اجرا کرده و کنسرت های فراوانی به نفع مؤسسات خیریه و فرهنگی از جمله جذامخانه مشهد سه بار و در مؤسسات فرهنگی اصفهان همراه با آقایان پرویز یاحقی و علی تجویدی چهار بار و در تهران به نفع کودکان بی سرپرست و بیمارستان های مختلف بارها و بارها وی جهت شناساندن موسیقی اصیل و سنتی ایران مسافرتهایی به کشورهای فرانسه، آلمان، بلژيك، انگلستان، فنلاند، رومانی، یوگسلاوی و شوروی نمود. فضل اله توکل، همیشه در این فکر بوده که برای ساز سنتور، سبک نوینی بوجود بیاورد که با سبکهای قبلی متفاوت باشد، ضمنا با حفظ اصالت موسیقی سنتی بشود صدای لطیف تری به سمع شنونده رسانید و چون تاحدودی ویولون می دانست تصمیم می گیرد حالت های «مالشی» را که مخصوص ویولون و تار بوده روی ساز سنتور پیاده نماید. اوائل، این کار برایش خیلی مشکل می نمود ولی به مرور زمان و با مشورت با آقای تجویدی و چند استاد دیگر موفق می شود فرم خاصی بهنوازندگیش بدهد، البته در طول این سالها از محضر استادانی نظیر حبیب اله بدیعی و پرویز یاحقی سود فراوان برده و به تجربیات خود در زمینه نوازندگی سلو و آهنگسازی افزوده است.
منبع: نصیری فر، حبیب الله (1383). مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، موسسه انتشارات نگاه، ج.1، چاپ هفتم، ص. 321 – 324.
Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.