موسیقی بلوچستان

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

موسیقی بلوچستان

جزئیات و پیچیدگی موسیقی بلوچستان اغلب به خاطر شباهت‌هایی که به موسیقی پاکستان، هند و افغانستان دارد نادیده گرفته می‌شود. در واقع کمبود راه‌های ارتباطی، وجود کویرهای مرکزی ایران و کوه‌های کرمان ارتباط موسیقی بلوچستان را با سایر نقاط ایران کمتر کرده است و از طرف دیگر مجاورت این منطقه با پاکستان و افغانستان باعث شده است که در داد و ستدهای فرهنگی، موسیقی بلوچستان بیشتر از موسیقی هند، پاکستان و تا حدی افغانستان تاثیر پذیرد. در سال ۱۸۷۱ میلادی به دلیل ضعف حکومت مرکزی و دخالت انگلیس، و امضای قرارداد «گلداسمیت» توسط ناصرالدین شاه قسمتی از بلوچستان جدا شد و به پاکستان ضمیمه شد. پاکستان نیز در ۱۹۴۷ از هندوستان جدا شد و استقلال یافت. بنابراین اشتراکات ساختاری قابل توجهی در بخش‌هایی از موسیقی بلوچستان و پاکستان می‌توان یافت. مصداق بارز این اشتراکات در دهه‌های اخیر ورود سازهایی مانند بنجو، دونَلی، هارمونی، شیدی(سرنا بزرگ پاکستانی) است که از هند و پاکستان به بلوچستانِ ایران وارد شده است. بلوچستان را می‌توان از نظر فرهنگ موسیقایی به دو ناحیه «سرحد زمین» و «مَکُّران» تقسیم کرد. سرحد زمین، شهرهایی نظیر زاهدان، خاش، نصرت‌آباد، میرجاوه و بخشی از سیستان را در بر می‌گیرد. مَکُّران نیز مناطق مرکزی و جنوبی بلوچستان (مانند ایرانشهر، بمپور، دلگان، دشتیاری، چابهار و …) را در خود جای می‌دهد. علیرغم اینکه این دو منطقه منشا واحدی به لحاظ زبان، موسیقی، ادبیات و آداب‌و رسوم با هم دارند اما تفاوت‌های آنها نیز چشمگیر است. موسیقی سرحد زمین به ویژه در تکنیک و کارگان سرنا– دهل اشتراکاتی با مناطق سیستان دارد، و موسیقی جنوب بلوچستان(مَکُران) از تنوع بیشتری نسبت به شمال آن برخوردار است.

آواز اصلی و بنیادی در شمال بلوچستان لیکو نام دارد و آواز ذهیروک اصلی‌ترین فرم آوازی در جنوب بلوچستان است. این دو سبک آوازی در نواحی مرکزی بلوچستان(مانند سراوان) با هم تلاقی پیدا می‌کنند و به شکل پیچیده‌ای گاهی ذهیروک و گاه لیکو نامیده می‌شوند. موسیقی بلوچستان به لحاظ گونه‌های موسیقایی و تنوع سازها بی‌نظیر است هر چند که برخی از این سازها در چند دهه‌ی اخیر وارد موسیقی بلوچی شده‌اند. جزئیات مربوط به هر ساز را جداگانه بررسی کرده‌ایم، پس در ادامه به برخی از گونه‌های موسیقی بلوچستان می‌پردازیم. در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان موسیقی بلوچستان را به دو دسته‌ی موسیقی حرفه‌ای و موسیقی غیرحرفه‌ای تقسیم نمود. موسیقی غیرحرفه‌ای بیشتر در مراسم همگانی شنیده می‌شود و اجراکنندگان آن معمولا افرادی هستند که پیشه‌ی اصلی آنان موسیقی نیست و این نوع موسیقی در یک محیط عمومی‌ با مشارکت فعال عموم مردم خلق می‌شود. برای مثال فرم‌هایی نظیر سِپَت، وَزبَت، شپتاگی، لارو ششگانی و لالایی‌(لیلو) از ترانه‌هایی هستند که به شکل گروهی توسط زنان در مراسم تولد نوزادان خوانده می‌شود. موتک (یا مودگ) همان مویه و مرثیه است که بدون همراهی ساز توسط زنان در مراسم سوگواری خوانده می‌شود. شکل دیگری از این نوع موسیقی اَمبا نام دارد، که نوعی موسیقیِ کار مخصوص ماهیگیران است و توسط ناخدا و گروه صیادان بصورت سوال و جواب خوانده می‌شود و شکل‌های مشابه آن را در سواحل جنوبی کشور، به ویژه در بوشهر، می‌توان یافت. سایر بخش‌های موسیقی بلوچستان مربوط به موسیقیدانان حرفه‌ای است که پیشه‌ی اصلی آنان موسیقی است و وقت زیادی را برای یادگیری آن صرف کرده‌اند. از مهم‌ترین گونه‌های موسیقی آوازی بلوچستان می‌توان بهشئر، آواز کردی، سَوت، غزل‌خوانی و ذکر در میان دراویش نقشبندی و چشتی اشاره نمود. متن شئر شامل داستان‌های حماسی و تاریخی، پند و اندرز و وقایع اجتماعی می‌شود که توسط شائر خوانده می‌شود. شئر و شائری در موسیقی بلوچی جایگاه بالایی دارد و مقام شائر را می‌توان با بخشی‌های خراسان، عاشیق‌ها در آذربایجان، بیت‌خوانان کردستان و دیگر سنت‌های روایتگری در ایران قابل قیاس دانست. موسیقی‌های مربوط به رقص بلوچی را نیز نوازندگان حرفه‌ای سرنا و دهل به عهده می‌گیرند. گواتی و مالِد نیز دو مراسم آئینی مهم در منطقه هستند که بدون موسیقی غیرقابل تصور هستند، گواتی نوعی مراسم موسیقی‌درمانی است که در آن نیروهای مرموز و بادهایی که روح بیمار را تسخیر کرده‌اند توسط موسیقی مهار می‌شوند. مالِد (یا پیر پتّر) مراسمی است که توسط فرقه‌ای از دراویش قادریه‌ی بلوچستان در نواحی ساحلی اجرا می‌شود. آوازخوانی به شکل انفرادی و گروهی، ذکر‌هایی که با همراهی دف خوانده می‌شود و تحرکات جسمی از ارکان اصلی این مراسم هستند. مراسم مالِد بی‌شباهت به مراسم خانقاه قادریه در کردستان نیست. موسیقی بخش‌های مرکزی و جنوبی بلوچستان، یعنی منطقه مَکُران با نواحی جنوبی و شرقی کرمان، که به رودبار زمین معروف است، پیوند برقرار کرده است و به همین دلیل می‌توان تلاقی سه فرهنگ بلوچستان و کرمان و هرمزگان را در مناطق جنوبی کرمان ردیابی نمود.

منبع: مجموعه منتشر شده موسیقی نواحی، سایت انجمن موسیقی ایران.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.