وبلاگ

قاوال

دایره

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

دایره

دف‌ها و دایره‌‌ها از خانواده پوست‌صداهای یک‌طرفه هستند و دارای یک بدنه قاب مانند (طوقه‌ای) می‌باشند که روی آن را پوست کشیده‌اند. هرچند با گسترش تمبک در موسیقی نواحی ایران دایره‌ها کمی به حاشیه رانده شده‌اند ( نک به درویشی، 1384: 365) اما همچنان انواعِ متنوعی از دایره‌ها با نام‌های مختلف در موسیقی نواحی مختلف ایران مورد استفاده قرار می‌گیرند. خصوصیات ظاهری بیشتر دایره‌های نواحی ایران مشابه یکدیگر می‌باشند و تفاوت آنها را می‌توان بیشتر در تکنیک‌های اجرایی و همچنین نام‌گذاری مختصِ برخی از نواحی جست‌و‌جو کرد. برای مثال با استناد به نوشته‌های درویشی (1384: 422- 445) دایره را در یزد اَرَبویه، در آذربایجان قاوال، و در دیگر نواحی با همان نام دایره و ( یا دِیِره، داریه، دَس‌دایره و …) می‌نامند. در اینجا تنها به برخی از تفاوت‌های ظاهری قابل توجه و مناسبت‌هایی که دایره‌ها در آن حضور می‌یابند اشاره می‌کنیم. اغلب دایره‌ها آنگونه که ما آنها را می‌شناسیم دارای یک قاب مدور، پوستِ کشیده شده بر روی قاب، و تعدادی زنجیر و یا حلقه در جداره‌ی داخلی قاب خود هستند اما در اَرَبویه‌ی یزد علاوه بر وجود همه‌ی این موارد، یک طرح شطرنجی را بوسیله‌ی سیم‌های مفتول بر طرف دیگر قاب که پوست ندارد ایجاد می‌کنند و از آن تعداد قابل توجهی از زنگوله ‌و تشتک فلزی آویزان می‌کنند که به هنگام نوازندگی به صدا در می‌آیند. این ساز علاوه بر مجالس شادمانی در برخی از مناسبات آیین زرتشتی ( مانند سِدره‌پوشی) نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد (همان، 424). در شوشتر، شیوه‌ی استفاده از زنگ‌ها در دایره دقیقا مشابه با دایره‌زنگی است. در این نوع دایره‌، چند شیار در قاب چوبی ایجاد می‌شود و سنج‌های کوچکی به شکل جفت درون این شیارها نصب می‌شود. این سنجک‌ها همان‌هایی است که در قدیم زنان به سر انگشت‌های خود می‌بستند و با آن می‌رقصیدند. «از کوچکترین دایره‌هایی که در موسیقی نواحی ایران موجود است می‌توان به دایره نیشابور اشاره نمود. به جای تعبیه زنجیر در طوقه که در بیشتر مناطق رایج است، در دایره نیشابور پارچه‌ای دور لبه‌ی داخلی قاب آن می‌بندند و داخل آن را پر از سنگ‌ریزه می‌کنند تا هنگام نواختن دایره به صدا در‌آیند. در واقع در این دایره نقش حلقه‌ها را سنگ‌ریزه‌ها بر عهده می‌گیرند» (نک به درویشی، 1384: 427). برخی از دایره‌ها را نیز می‌توان به دلیل تکنیک‌های متفاوت در نوازندگی حائز اهمیت دانست. قاوال در آذربایجان نیز یکی از دایره‌های کوچک ایران است. می‌توان ادعا نمود که این نوع از دایره کم و بیش با تکنیک‌ها پیچیده‌تری نسبت به دایره‌های سایر نواحی ایران نواخته می‌شود. شاید یکی از دلایل پیچیدگی‌های تکنیکی در قاوال با حضور چشمگیر این ساز به دو حوزه موسیقی عاشیقی و موسیقی موغامات (مُقامات) مرتبط باشد. قاب این ساز برخلاف دیگر دایره‌های نواحی از خم کردن تعداد زیادی چوب و متصل کردن آنها به یکدیگر ساخته می‌شود، هر چند این ویژگی بیشتر به صنعت ساخت این ساز باز می‌گردد و نقشی در صدادهی این ساز ندارد. در جنوب خراسان شکل متفاوتی از دایره‌های چند ضلعی در بیرجند مشاهده می‌شود. خواننده‌های بیرجندی گاهی این نوع از دایره را عمود بر شانه‌هایشان می‌نوازند. در آهنگ‌های قدم‌زنی و غزل‌خوانی بیرجندی نیز دایره به همراه دهل و سازهای دیگر نقش‌آفرینی می‌کند. شیوه‌ی اجرایی منحصر به فردی از نوازندگی دایره در تربت جام و سبزوار رایج است. در این شیوه نوازنده دایره را به شکل وارونه روی زانوهای جفت شده‌اش می‌گذارد و با کف دست و انگشتان بر روی آن ضربه می‌زند. به همین خاطر به برخی از ترانه‌های تربت جام و تایباد، پادایرگی  نیز می گویند.این شیوه از نوازندگی در بخش هایی از افغانستان که با شرق خراسان تشابهات فرهنگی دارد نیز رایج است. از دیگر نواحی و مناسباتی که از دایره استفاده می‌شود می‌توان به این موارد اشاره کرد: مراسم‌آئینی- مذهبی مانند مشایخ، زار و مالِد که بیشتر در نواحی جنوبی و جنوب‌شرقی ایران رایج هستند و در این مراسم دایره‌ها به شکلی ساده و تنها با یک دست نواخته می‌شوند اما گاه الگوهای ریتمیکِ بسیار پیچیده‌ای از همنوازی دایره‌های متعدد ایجاد می‌شود. در همراهی با قوشمه و کمانچه در موسیقیعاشق‌های شمال خراسان. در همراهی دوزله و شمشال در میان کردهای سنندج و حوالی آن. در همراهی نی‌جفتی و نی‌انبان در موسیقی بوشهر. لازم به ذکر است که دایره را در برخی از فرهنگ‌های موسیقایی جنوب کشورمان، طار می‌نامند ( در کشورهای مغرب عربی نیز این نامگذاری دیده می‌شود).

منبع: مجموعه منتشر شده موسیقی نواحی، سایت انجمن موسیقی ایران.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.